Tả người thân: để con không viết “bà em rất hiền, rất đẹp”

Có một câu mà gần như đứa trẻ nào cũng viết khi tả người thân:

“Bà em rất hiền. Bà rất thương em. Em rất yêu bà.”

Ba câu ấy không sai. Vấn đề là ai viết cũng ra được ba câu ấy. Đổi chữ “bà” thành “mẹ”, “ông”, “cô giáo” thì vẫn đúng y nguyên. Một bài văn mà thay nhân vật nào vào cũng đúng thì nó chưa tả ai cả.

Vì sao con viết chung chung

Không phải vì con không yêu bà. Mà vì khi được hỏi “bà con thế nào?”, thứ bật lên trong đầu một đứa trẻ là một cảm nhận — hiền, thương, tốt. Cảm nhận thì không nhìn thấy được, nên viết ra nó cứ mờ mờ.

Người lớn cũng vậy thôi. Thử tả một người bạn thân trong ba mươi giây, phần lớn chúng ta cũng nói “nó tốt tính lắm”.

Một câu hỏi đổi hẳn bài văn

Đây là câu cô dùng trong lớp, và mẹ có thể hỏi con ngay tối nay:

“Bà có gì mà chỉ bà con mới có? Thứ mà nhà bạn khác không có.”

Câu hỏi này buộc con chuyển từ cảm nhận sang quan sát. Và trẻ con quan sát giỏi hơn ta tưởng rất nhiều. Chúng thường trả lời ra những thứ thế này:

Vết chai ở ngón tay trỏ của bà
Tiếng dép loẹt quẹt lúc năm giờ sáng
Cái kính hay tụt xuống mũi
Mùi dầu gió trong túi áo
Cách bà gọi con bằng một cái tên chỉ bà gọi

Mỗi thứ trong danh sách ấy là một câu văn mà không đứa trẻ nào khác viết được.

Ba nhánh cho bài tả người

1 · Nhìn thấy

Một chi tiết trên người bà
Một đồ vật luôn đi cùng bà
Một việc bà hay làm

2 · Nhớ chuyện

Một lần bà làm gì cho con
Một câu bà hay nói
Một buổi con nhớ nhất

3 · Muốn nói

Điều con chưa nói với bà
Điều con mong
Con sẽ làm gì cho bà

Thứ tự này quan trọng: nhìn trước, nhớ sau, cảm xúc sau cùng. Nếu để cảm xúc lên đầu, con sẽ lại rơi vào “rất hiền, rất thương”.

Trước và sau, cùng một đứa trẻ

Ông em rất hiền. Ông hay kể chuyện. Em rất yêu ông.

Ông em có cái điếu cày kêu ro ro mỗi sáng. Tiếng ấy là đồng hồ báo thức của cả nhà…

Cùng một ông. Cùng một đứa cháu. Khác nhau ở chỗ lần thứ hai, đứa trẻ được hỏi đúng câu.

Điều mẹ nên tránh

Đừng sửa câu cho con. Khi con viết được “cái điếu cày kêu ro ro”, đừng đổi thành “chiếc điếu cày phát ra âm thanh quen thuộc”. Câu thứ hai nghe “văn” hơn, nhưng nó không còn là của con nữa.

Việc của mẹ là hỏi, không phải viết hộ. Hỏi thêm một câu thì con viết thêm một ý. Viết hộ một câu thì con mất một câu.

Bài tập mười phút cho tối nay

Bước 1Mẹ hỏi: “Bà có gì mà chỉ bà con mới có?” Ghi lại mọi thứ con nói, kể cả thứ nghe buồn cười

Bước 2Chọn ba thứ con thích nhất, đặt vào nhánh 1

Bước 3Hỏi tiếp: “Có lần nào bà làm gì mà con nhớ mãi không?” — đó là nhánh 2

Bước 4Con viết. Mẹ ngồi cạnh nhưng không sửa

Bài viết thuộc chuỗi hướng dẫn tập làm văn tiểu học của ThS. Nguyên Lý. Xem thêm phương pháp sơ đồ tư duy hoặc các bài khác.

Tả người thân: làm sao để con không viết “bà em rất hiền, rất đẹp”