Cứ đến tuần có dạng bài này là hộp thư của cô đầy lên. Nội dung các tin nhắn gần như giống nhau: “Cô ơi con nhà em viết xong mà đọc lại thì thấy nó kể y hệt truyện Tấm Cám, chẳng có gì của con cả.”
Đúng vậy. Và đây không phải lỗi của con.
Con hiểu nhầm đề bài, chứ không phải con viết kém
Đề bài viết: “Tưởng tượng em được gặp một nhân vật trong câu chuyện em đã đọc. Viết đoạn văn kể lại cuộc gặp đó.”
Đứa trẻ tám, chín tuổi đọc câu ấy và bắt được hai chữ quen nhất: “nhân vật” và “câu chuyện em đã đọc”. Trong đầu con lập tức bật lên tất cả những gì con nhớ về truyện đó. Con viết ra. Và con viết đúng cái con nhớ — tức là kể lại truyện.
Nhưng đề không hỏi “truyện kể gì”. Đề hỏi “nếu con gặp nhân vật ấy thì sao”. Đó là một cuộc gặp chưa từng có trong truyện, do chính con nghĩ ra.
Chỉ cần mẹ nói với con đúng một câu này, một nửa vấn đề đã được gỡ: “Con kể chuyện chưa ai viết bao giờ nhé. Chuyện của con với cô Tấm, không phải chuyện của cô Tấm.”
Sơ đồ ba nhánh cho dạng bài này
Sau khi con hiểu đúng đề, việc còn lại là giúp con có đủ ý. Đây là lúc dùng sơ đồ. Cho con vẽ ba nhánh ra giấy — chưa viết câu nào cả, chỉ ghi từ:
- Lúc nào — tối, trong mơ, dưới gốc cây
- Nhân vật xuất hiện thế nào
- Một chi tiết dáng vẻ hoặc giọng nói
- Nhân vật hỏi con điều gì
- Con hỏi lại điều gì
- Hai người cùng làm một việc nhỏ
- Vui, hồi hộp, tiếc nuối
- Nhân vật rời đi thế nào
- Sáng hôm sau con nghĩ gì
Ba nhánh, mỗi nhánh hai đến ba ý, là chín ý. Chín ý đủ để viết bảy câu. Và vì ý đã nằm sẵn trên giấy, con không phải vừa nghĩ vừa viết — việc khó nhất với một đứa trẻ tiểu học.
Ba lỗi các con hay mắc
Lỗi 1 — Kể lại truyện cũ thay vì tưởng tượng chuyện mới
Dấu hiệu nhận ra: bài của con không có chữ “em” nào ở nhánh 2. Cách sửa: bắt nhánh 2 phải là một việc chưa có trong truyện — nhặt khế cùng nhau, thả diều, đi chợ. Việc gì cũng được, miễn là trong truyện gốc không có.
Lỗi 2 — Bỏ nhánh 3, kết cụt
Con viết đến đoạn nhân vật biến mất rồi hạ một câu: “Rồi em tỉnh dậy.” Hết. Đây là lỗi phổ biến nhất và cũng dễ sửa nhất: thêm hai câu về cảm xúc trước khi tỉnh dậy, và một câu về sáng hôm sau.
Lỗi 3 — Nhân vật hiện ra và biến mất không có lý do
Cách sửa của cô: chọn một chi tiết và lặp lại nó ở đầu và cuối — ánh trăng, tiếng gió, mùi hoa khế. Chi tiết ấy vừa mở vừa đóng bài, và đoạn văn lập tức có dáng.
Một đoạn mẫu để con hình dung đích đến
Tối qua, khi em đang đọc truyện dưới gốc cây khế, bỗng nhiên một cô gái mặc áo tứ thân bước ra từ ánh trăng, đôi mắt lấp lánh và giọng nói dịu dàng. Em ngỡ ngàng nhận ra đó là cô Tấm. Cô hỏi em có muốn cùng cô nhặt những quả khế chín không, và em gật đầu ngay. Hai cô cháu vừa nhặt khế vừa thì thầm kể chuyện. Cô khẽ mỉm cười bảo: “Cứ viết những gì con thật sự thấy.” Rồi ánh trăng nhạt dần, bóng cô tan biến trong gió. Sáng nay tỉnh dậy, em ước gì được gặp cô thêm một lần nữa.
Bảy câu. Có đủ ba nhánh. Có một chi tiết lặp lại (ánh trăng) mở và đóng bài.
Lưu ý quan trọng cho mẹ
Đừng đưa đoạn mẫu này cho con chép. Cho con đọc một lần để biết đích đến trông thế nào, rồi cất đi. Con viết bài của con, với nhân vật con chọn. Đoạn mẫu là cái đích, không phải cái khuôn.
Tối nay mẹ làm gì với con
Nếu mẹ muốn cô xem bài của con, chụp gửi cho cô — cô chữa bằng sơ đồ và gửi lại trong 24 giờ, miễn phí.
Bài viết thuộc chuỗi hướng dẫn tập làm văn tiểu học của ThS. Nguyên Lý. Xem thêm phương pháp sơ đồ tư duy hoặc các bài khác.